Noc Walpurgii

Skąd wywodzi się tradycja Nocy Walpurgii? Dlaczego ogień odgrywa w szwedzkiej kulturze niezwykle ważną rolę?

Wiele współczesnych szwedzkich tradycji i świąt wywodzi się z pogańskich obrządków. Przykładem może być święto Midsommar czy niektóre tradycje związane z Wielkanocą. Żywy i płonący ogień jest bardzo ważnym elementem folkloru, którego znaczenie nie zmniejszyło się na przestrzeni wieków. Jednym z takich wydarzeń jest Noc Walpurgii.

Noc Walpurgii – geneza

Valborgsmässoafton przypada z 30 kwietnia na 1 maja. Tradycja tej nocy wywodzi się z wierzeń dawnych ludów Germańskich, dla których był to czas złych duchów i zmarłych. Sama nazwa “Noc Walpurgii” pochodzi od imienia Walburgi, angielskiej mniszki i misjonarki na terenie Niemiec, przeoryszy klasztoru w Heidenheim we Frankonii. 1 maja Kościół obchodzi jej święto. Współczesna wersja Nocy Walpurgii to klasyczny synkretyzm religijny. Święto Walburgi (1 maja) wzbogacono o tradycje zaczerpnięte z celtyckiego święta Beltane (30 kwietnia), którego najważniejszym symbolem jest płonące ognisko.

Dziś na szczycie góry Brocken znajduje się stacja meteorologiczna

Noc Walpurgii współcześnie

Dziś Noc Walpurgii najbardziej kojarzona jest z czarownicami, których sabat odbywa się na Brocken, najwyższym szczycie niemieckich gór Harz, położonych w Saksonii-Anhalcie. Brocken, granitowa góra o kopulastym kształcie, obecna jest w mitologii germańskiej i pojawia się w wielu innych tajemniczych legendach czy historiach, związanych z czarną magią, wiedźmami czy diabłem. Podobno u szczytu góry czarownice rozpalały wielkie ogniska, wokół których tańczyły nago, urządzały orgie, rytuały, odprawiały czary. To właśnie tutaj, na szczycie Brocken, zaobserwowano po raz pierwszy Widmo Brockenu, zwane też mamidłem górskim.

Po raz pierwszy opisał je Johann Esaias Silberschlag w 1780, ale widmo ma ogromne znaczenie do dziś. Wśród taterników żyje przesąd według którego człowiek, który zobaczył widmo Brockenu, umrze w górach. Sama legenda związana z sabatem na górze Brocken zyskała znaczną popularność dzięki “Faustowi”.

Brocken w historii, literaturze i kulturze

Po raz pierwszy góra Brocken, w kontekście czarów i sabatu, pojawiają się w czasach inkwizycji. To właśnie w trakcie przesłuchań inkwizycyjnych, torturowane kobiety zeznawały o magicznych rzeczach, które działy się na szczycie Brocken. Jeden z takich sabatów czarownic po raz pierwszy ze szczegółami opisał Johannes Praetorius w “Blockes-Berges Verrichtung” (1668). Ryciny rozbudzały wyobraźnię. Dekadę później Brocken ponownie w tym kontekście pojawia się w “De conventu sagarum ad sua sabbata” (1678) autorstwa Gottfrieda Vogta. Jednak sztandarowym przykładem, w którym słynna już góra Brocken pojawia się w literaturze, jest Faust “Goethe’go”. W oryginalnej wersji dramatu scena “Sabat” nosiła tytuł właśnie “Noc Walpurgii”. To dzieło spopularyzowało Brocken, trafiając też do powszechnej świadomości.

Blockes-Berges Verrichtung

Nie tylko w Niemczech, zgodnie z ludowymi wyobrażeniami, odbywały się sabaty czarownic. Wierzono również, że wiedźmy spotykały się, między innymi, na szczycie Puy de Dôme we Francji, Stonehenge w Anglii, czy też w Polsce na Łysej Górze w Górach Świętokrzyskich oraz na Ślęży na Śląsku.

Noc Walpurgii w Szwecji

Kiedy chrześcijaństwo dotarło do Szwecji tej właśnie nocy, z 30 kwietnia na 1 maja, wiedźmy miały lecieć na miotle na spotkanie z diabłem. Wielkie ogniska i wykonywane przy tym pieśni oraz hałasy miały wiedźmy i złe moce odstraszyć.

Dziś Valborgsmässoafton (Valborg, czyli Walburgia) jest w Szwecji swoistym powitaniem nadchodzącej wiosny i przegonieniem mroków nocy polarnej. Tradycja rozpalania ogromnego ogniska w Szwecji (majbrasor) pochodzi z 18 wieku. Dzisiaj na próżno można szukać związków z religijnymi obrzędami, poza wspomnianą genezą święta. Noc Walpurgii jest zwyczajem kultywowanym jako popularne wydarzenie publiczne. Często organizatorami są władze miast czy gmin, a płonący ogień ma integrować mieszkańców. Studentom z kolei Valborg kojarzy się z rychło nadchodzącymi wakacjami: egzaminy lada moment, niedługo też kończą się zajęcia na uczelni. Tradycyjnie to właśnie studenci byli kojarzeni z tym świętem: w charakterystycznych białych nakryciach głowy gromadzili się wokół ogniska, śpiewając chóralne pieśni.

Uppsala, ok. 1920 rok.

Do dziś chóralne śpiewy wciąż są blisko związane z Nocą Walpurgii i dla wszystkich chórów w Szwecji to pracowity czas. Popularną pieśnią jest Majsång (zwana też Sköna maj, välkommen – Piękny maju, witaj). Ciekawostką kulinarną jest to, że kiedyś przygotowywano dla rozgrzania zupę z pokrzyw! Pokrzywa jest chwastem, które bardzo szybko pojawiają się po stopnieniu śniegów. Najsmaczniejsze są właśnie młode i świeże, a ważne są w diecie z powodu dużej ilości żelaza, którego może brakować po zimie.

 

Credits: Ola Ericson/imagebank.sweden.se

Jedna myśl na temat “Noc Walpurgii

Dodaj komentarz