Szwedzki alfabet

Nauka szwedzkiego alfabetu od dziś nie będzie nudna. Na każdą literę alfabetu przypada słowo (czasem nawet kilka i trudno się zdecydować), które ma ogromne znaczenie dla każdego Szweda. Szwecja od A do Ö. Szwecja w pigułce.

A jak Allemansrätten

“Prawo wszystkich ludzi” gwarantuje każdemu człowiekowi równy dostęp do bogactw naturalnych, jakie oferuje Szwecja. Każdy człowiek ma prawo rozbić namiot tam, gdzie ma na to ochotę. Może zajadać się do woli jagodami, kąpać się w jeziorach, chodzić po górach, czy zbierać grzyby. Każdy człowiek jest integralną częścią natury.

B jak Bulle

Bułka (szczególnie ta cynamonowa) to świętość. Kiedy spacerujesz po mieście to właśnie one, na każdym kroku, uśmiechają się do ciebie zza sklepowych witryn. Nie możesz przejść obok nich obojętnie. Fika nigdy nie będzie pełnoprawną fiką, jeśli kawie nie będzie towarzyszyć słodka bułka. Do wyboru mamy wspomnianą kanelbullar (cynamonową), kardemummabullar (kardamonową), mandelbullar (migdałowe), czy lussekatter (szarfanowe), które tradycyjnie jada się w Dzień Świętej Łucji (zobacz film).

C jak Celsius

Wiesz, że skala pomiaru ciepła, którą posługujesz się na co dzień, została stworzona przez Szweda? Skala Celsjusza wzięła swą nazwę od nazwiska Andersa Celsiusa, szwedzkiego fizyka i astronoma. Anders urodził się 27 listopada 1701 r. w Uppsali. Do dziś możesz odwiedzić Celsiushuset (Dom Celsjusza) w jego rodzinnym mieście.

D jak Dalahäst

Konik z Dalarny jest wszędzie – na torebkach, na długopisach, przy kluczach w formie breloczka, czy na magnesie. Ta drewniana zabawka już dawno temu stała się symbolem Szwecji. Jeśli chcesz przywieźć komuś prezent ze Szwecji, prawdopodobnie wybierzesz właśnie jego.

E jak Eld

Ogień (eld) jest bardzo ważną częścią kultury Szwedów. Świece czy płomień w kominku rozpalane są przy wielu różnych okazjach, na przykład podczas adwentu. Wiele szwedzkich świąt wiąże się z tradycją rozpalania wielkiego ogniska, np. Valborgsmässoafton. W wielu częściach kraju zachowała się również tradycja rozpalania ogniska w Skärtorsdagen – w Wielki Czwartek. Miał on odstraszać wiedźmy, które wracały z sabatu czarownic, odbywającego się na legendarnej Niebieskiej Górze (Blåkulla).

F jak Fika

Fika to nie jest zwyczaj. Fika to sposób życia, to stan umysłu. Szwecja jest chyba jedynym na świecie krajem, w którym przerwa w pracy jest obowiązkiem każdego pracownika. Nie można się przepracowywać. Przepracowanie źle wpływa na koncentrację i wydajność pracownika. Fika odstresowuje i integruje. Ale czy każda przerwa na kawę nazywana jest fiką? Przekonaj się.

G jak Gevalia

Szwecja kawą stoi, a krew każdego Szweda na pewno zawiera wysokie stężenie kofeiny. Statystyki wskazują, że przeciętny Szwed wypija prawie 3,5 kawy dziennie. Z tej wielkiej miłości narodziła się Gevalia. Początki jej historii sięgają roku 1853. Założona została w mieście Gävle (tym samym, z którego pochodzi słynny koziołek Gävlebocken) przez Victora Theodore Engwalla. W 1971 roku, po 120 latach rodzinnej tradycji, została kupiona przez międzynarodowy koncern Mondelēz International. Jednak do dziś kojarzona jest ze Szwecją.

H jak Hjorton

“Złoto Północy”. Tak mówi się o malinie moroszce. Ma niezwykle właściwości zdrowotne, wykorzystywana jest nie tylko w gastronomii (dżemy, syropy, wina), ale również w medycynie naturalnej. Przez wielki malina moroszka żywiła ludy Północy.

I jak Ishockey

Hokej na lodzie to sport, w którym Szwedzi są jedną z najlepszych drużyn na świecie – bez dwóch zdań. Od kilku lat, zarówno męska, jak i żeńska drużyna, są w czołówce światowych rankingów. W roku 2018 i 2017 męska drużyna stanęła dumnie na podium ze złotym medalem na mistrzostwach świata. Drużyna kobiet z kolei triumfowała ostatni raz w 2015 roku.

J jak Jul

Choć oficjalnie Szwecja jest krajem świeckim, to Boże Narodzenie obchodzi każdy Szwed. Wiele z tradycji bożonarodzeniowych jest podobnych do tych znanych nam w Polsce. Ciekawostką jest jednak to, że w Szwecji Wigilia nie jest postna, zatem można na wigilijnym stole znaleźć… Tak, mięsne klopsiki.

K jak Köttbullar

Symbol Szwecji, kojarzony z nią na równi z konikiem z Dalarny. Mięsne klopsiki jada się na każdą okazję i o każdej porze. Jada się w domowym zaciszu i drogich restauracjach. Umieszcza się je w kanapkach, które dzieci zabierają do szkoły. Jeśli nigdy ich nie spróbowałeś, to nie byłeś tak naprawdę w Szwecji. Restauracja w IKEA się nie liczy!

L jak Lax

Ryby i owoce morza to ważny element diety każdego Szweda. Przeciętny Szwed zjada aż 16 kilogramów ryby w ciągu roku! Lax, czyli łosoś, jest jedną z najbardziej popularnych ryb, dostępnych w szwedzkich sklepach. To też Szwedzi stworzyli przepis na przepyszny gravad lax.

M jak Midsommar

Dorośli ludzie, tańczący wokół drewnianego słupa (midsommarstång), którzy udają małe żabki? Może brzmi to jak żart, ale tak naprawdę dzieje się w Szwecji podczas obchodów święta Midsommar. Szwedzi świętują w ten sposób najdłuższy dzień w roku i rozpoczęcie lata. Niestety niepisaną tradycją jest również to, że jeśli jest Midsommar, to jest też… Ulewa.

N jak Nobelpris

Szwecja jest ojczyzną Nagrody Nobla. To wyróżnienie za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie czy za działalność społeczną, przyznawane jest od 1901 roku. Wówczas została przyznana pierwsza Pokojowa Nagroda Nobla. Otrzymali ją Jean Henri Dunant, założyciel Czerwonego Krzyża i Frédéric Passy, działacz pacyfistyczny. Fundatorem nagrody był Alfred Nobel, którego krótką biografię można poznać w tym filmie.

O jak Ombudsman

Szwecja na całym świecie kojarzona jest z jedną z podstawowych wartości – poszanowaniem wolności i praw człowieka. Urząd Ombudsmana, który dziś używany jest jako synonim dla rzecznika praw obywatelskich, powstał w Szwecji w roku 1809. Do 1919 roku Szwecja była jedynym krajem, który utrzymywał te urząd.

P jak Pepparkakshus

Grudzień pachnie w Szwecji piernikiem! Na 9 grudnia przypada Dzień Pierników (pepparkakans dag). Wówczas we wszystkich szwedzkich domach wypiekane są te imbirowo-cynamonowe ciasteczka, a w szkołach organizowane są konkursy na najładniejsze domy piernikowe. Niektóre konstrukcje mogą przyprawić o zawrót głowy!

Q jak Queer

Queer jest określeniem, którego używa się do opisywania społeczności LGBT. Dlaczego umieszczam to słowo tutaj? Szwecja jest piątym krajem w Europie i siódmym na świecie, który zalegalizował małżeństwa osób tej samej płci. Z kolei związki partnerskie zostały zalegalizowane w 1995 roku. Szwecja była trzecim krajem na świecie, po Danii i Norwegii, który podjął taki krok. Od 2003 roku pary homoseksualne mogą starać się o adopcję dzieci, a od 2005 roku skorzystać z zapłodnienia in vitro. Szwecja jest gayvänlig!

R jak Räkor

Krewetki to ważny element szwedzkiej kuchni. Bez krewetek nie można zasmakować w pełni, czym jest smörgåstårta. A co jest najlepsze w krewetkach w szwedzkich sklepach? To, że są… więcej niż połowę tańsze od tych sprzedawanych w Polsce!

S jak Sjö

Szwecja to kraj 100 tysięcy jezior. Największe jezioro w Szwecji, Vänern, ma powierzchnię przekraczającą 5519 kilometrów kwadratowych. To mniej więcej tyle samo, ile ma Kalwaria Zebrzydowska. 96,000 szwedzkich jezior ma powierzchnię przekraczającą hektar. Wszystkie szwedzkie jeziora zajmują aż 9% powierzchni całego kraju. Szwedzi uwielbiają spędzać czas wolny nad wodą. To najlepsza forma spędzania czasu wolnego: wypad za miasto do letniej stugi, gdzie na wodzie “zaparkowana” jest twoja łódka. W Szwecji jest gdzie popływać! Ale nie jest to tylko element rekreacyjny. Zdarza się, że łódź to normalny środek komunikacji, którym podróżuje się do pracy.

T jak Tunnelbana

Sztokholmskie metro nazywane jest najdłuższą galerią sztuki na świecie. Tunnelbana to prawie 110 kilometrowy system tuneli, setka czynnych stacji i trzy linie: czerwona, zielona i niebieska. Sieć ta łączy najodleglejsze części Sztokholmu i jego przedmieścia z centrum miasta. Zajmuje 28 miejsce na świecie, pod względem długości dostępnych tras. Każda ze stacji jest wyjątkowa, a niektóre z nich mają też polskie akcenty!

U jak Ubåt

Szwedzkie łodzie podwodne są najlepsze na świecie. SAAB realizuje zamówienia na ubåty, które trafiają w najdalsze zakątki świata. Największą dumą i chlubą szwedzkiej armii jest “Gotland”. Kiedy ta łódź podwodna schodzi pod wodę staje się niewidzialna. Wznowienie programu łodzi podwodnych znacznie zwiększyło potencjał militarny szwedzkiej armii.

W jak Waterloo

Swoim hitem Waterloo ABBA wygrała 19. Konkurs Piosenki Eurowizji w 1974  roku. Wielu obserwatorów szwedzkiej popkultury uważa, że utwór ten był początkiem szturmu Szwedów na światowe sceny. ABBA otworzyła Szwecji drzwi na największe sale koncertowe świata, jednocześnie mobilizując innych muzyków do działania. Dziś wielu jest muzyków ze Szwecji, których zna cały świat.

V jak Volvo

V to litera oznaczająca trzy elementy szwedzkiego szczęścia: Villa, Volvo, Vovve, czyli domek jednorodzinny, samochód marki Volvo i pies. Nils Bohlin, szwedzki inżynier, w 1959 roku opracował dla Volvo trzypunktowe pasy bezpieczeństwa. Kiedy koncert zrozumiał, jak ważny jest to patent pozwolili swojej konkurencji wykorzystywać ich wynalazek bez ograniczeń. Zatem ile istnień uratowało Volvo?

Y jak Yta

Yta, czyli powierzchnia. Szwecja jest w pierwszej piątce największych państw w Europie (zaraz za Rosją, Francją, Ukrainą i Hiszpanią). Mimo swojej ogromnej (407 000 kilometrów kwadratowych) powierzchni, w żyje tu stosunkowo niewiele osób. W 2016 roku liczba ludności przekroczyła 10 milionów.

Z jak Zlatan

Kto nie zna tego nazwiska? Zlatan Ibrahimović to żyjąca legenda. Urodził się i wychował w Malmö, ale jego rodzice pochodzą z Bałkan. Ojciec jest Bośniakiem, a matka Chorwatką.  Grał w najlepszych europejskich klubach: Juventusie Turyn, Interze Mediolan, FC Barcelonie, Paris Saint-Germain i Manchesterze United. Na swoją emeryturę piłkarską wybrał amerykański klub Los Angeles Galaxy.

Å jak Å

Å to jedno z najkrótszych słów w języku szwedzkim, a oznacza strumyk, rzeczkę, czy potok. Tak jak jezior, również i rzek nie brakuje w Szwecji. Jest to o tyle ważne, że w wielu miejscach w kraju wykorzystywane są do produkcji energii wodnej.

Ä jak Älg

Kolejny szwedzki symbol – łoś. Ze wszystkich zwierząt, żyjących na terenie Szwecji, to właśnie jego można spotkać najczęściej. Nie tylko przy leśnych szlakach, ale również na wszelkich pamiątkach, które można przywieźć ze Szwecji.

Ö jak Ö

Ö to kolejne króciutkie słówko w języku szwedzkim. Ö oznacza wyspę. Dlaczego jest tak ważnym słowem? Nikt nie wie, ile jest wysp na terenie Szwecji. Podobno nikomu nie udało się policzyć nawet tych, które wchodzą w skład Archipelagu Sztokholmskim. Kto nie chciałby zamieszkać w takim miejscu?

Rejs Atchipelagiem Sztokholmskim
Henrik Trygg / imagebank.sweden.se

Może cię zainteresować:

Szwecja: 10 faktów

Szwedzkie smaki, czyli czego nie znajdziesz w polskim sklepie?

Typowo szwedzki prezent

Jak imprezować w Szwecji, żeby nie zbankrutować? 

Jedna myśl na temat “Szwedzki alfabet

Dodaj komentarz