Szwedzkie wynalazki, które zmieniły świat (lub go zmienią)

Szwedzi mają na swoim koncie kilka ważnych odkryć i postaci znanych na całym świecie. Są też szwedzkie wynalazki, które zmieniły świat. Ciekawe, ile z nich znacie!

1. The pacemaker, czyli sztuczny rozrusznik serca 

Przełomowy wynalazek, czyli pierwszy w świecie wewnętrzny rozrusznik został skonstruowany przez Szweda, Rune Elmeqvista. 8 października 1958 roku, w szpitalu Karolinska Sjukhuset w Solnej, wszczepił go pacjentowi, Arne Larssonowi, kardiochirurg Åke Senning. Choć początki były trudne, bo rozrusznik zawiódł po kilku godzinach, to nie poddali się tak łatwo. Operacje ponawiano. Kolejny wszczepiony rozrusznik u Larssona działał kilka tygodni. Ostatecznie Larsson przeżył zarówno konstruktora rozrusznika, jak i swojego chirurga. Zmarł w wieku 86 lat w 2001 roku. W swoim ciele miał w sumie 26 pacemakerów. 

2. Trzypunktowe pasy bezpieczeństwa

Czyli Wynalazek, który uratował niezliczoną liczbę istnień. 13 sierpnia 1959 roku, w salonie Volvo w Kristianstad, po raz pierwszy na świecie pojawił się samochód ze  standardowo zainstalowanymi trzypunktowymi pasami bezpieczeństwa. Ich konstruktorem był Nils Bohlin, inżynier do spraw bezpieczeństwa. Niesamowite w tym wynalazku jest to, ile rzeczy dzieje się podczas zderzenia w zaledwie kilku tysiącznych sekundy. Samonawijacz napina pas wokół tułowia, a następnie zmniejsza nacisk we właściwym momencie, by ciało było uciskane możliwie najłagodniej. Sam Bohlin mówił, że “pas musi pochłaniać siłę w odpowiednim miejscu – w okolicach miednicy i klatki piersiowej, gdzie ciało jest najbardziej odporne. Jednocześnie musi być łatwy w użytkowaniu i regulowaniu”.  Volvo zastrzegło wzór tego rozwiązania w postaci tzw. otwartego patentu. Co to oznaczało w praktyce? Że z wynalazku Szwedów mógł korzystać każdy producent samochodów bezpłatnie. Podejmując taką decyzję podkreślono troskę o bezpieczeństwo ludzi, a chęć zarobku. 

3. Balkonik

Kiedy Aina Wifalk skończyła 21 lat zachorowała na polio (które znane jest też pod nazwą choroby Heinego-Medina). Przebieg choroby jest różny, od łagodnego do śmiertelnego, często towarzyszą jej paraliże kończyn. Ainie choroba sparaliżowała nogi. Po dwóch dekadach chodzenia o kulach jej ręce były zmęczone. Szukając rozwiązania dla swojego problemu wynalazła chodzik, urządzenie na kółkach pomagające przemieszczać się osobie starszej lub niepełnosprawnej. Wifalk nigdy nie opatentowała balkoniku, bo chciała aby ten pomógł największej ilości osób. 

szwedzkie wynalazki - balkonik

4. Tetra-Pak

Coś, co każdy z nas ma w swojej lodówce – kartonowe opakowania na produkty płynne i półpłynne (mleko, jogurty, soki). Te słynne “tetrapaki” to wynalazek (lub raczej dzieło) Erika Wallenberga z 1944 roku, który pracował dla firmy Åkerlund & Rausing. Pierwszy Tetra-Pak (w którym znalazła się śmietana) trafił do regularnej sprzedaży w 1952 roku. Dziś jest to światowy gigant na rynku. Główna siedziba znajduje się w Szwajcarii (pozdro szwedzkie podatki), a fabryki znajdują się na pięciu kontynentach. 

5. Ultrasonograf do badania serca

Pierwszy skaner ultrasonograficzny, umożliwiający zajrzenie wprost do serca i badanie ruchu zastawek serca zbudowali szwedzcy naukowcy – Hellmuth Hertz oraz Inge Edler w 1954 roku. 

6. Dynamit

Po ukończeniu studiów na wydziale chemii Alfred Nobel zdobywał swoje pierwsze patenty, które głównie dotyczyły ciśnienia powietrza, wskaźników gazu i cieczy. Jednak najbardziej był zafascynowany wybuchami. Swojej pierwszej eksperymentalnej detonacji Alfred Nobel dokonał w 1862. Rok później otrzymał patent na tak zwany zapalnik Nobla, który miał fundamentalne znaczenie dla rozwoju techniki materiałów wybuchowych. W 1866 roku Nobel stwierdził, że mieszając nitroglicerynę – substancję niezwykle wybuchową i wrażliwą na wstrząsy – z ziemią okrzemkową można uzyskać mieszankę równie wybuchową, ale stosunkowo bezpieczną w transporcie. I tak też wynalazł dynamit, który rok później opatentował. Mimo fortuny, którą przyniósł mu dynamit, do końca życia nie mógł pogodzić się z tym, jaką krzywdę wyrządził ludzkości, bo jego wynalazek sprawdził się doskonale w… działaniach zbrojnych. 

7. Zamek błyskawiczny

Zamek błyskawiczny, zwany też po prostu suwakiem, opatentował w 1917 roku Szwed Gideon Sundbäck. Zamki błyskawiczne wykorzystywano pierwotnie w przy projektowaniu i szyciu kombinezonów lotniczych czy też łączenia płótna samolotowego. Jednak od lat 30 ich popularność nieustannie rosła. Dziś każdy ma w swojej szafie kilkanaście egzemplarzy takiego suwaka.

8. Telefon komórkowy

Gdyby nie Szwedzi, nie mielibyśmy naszych ulubionych smartfonów. Pierwszy prototyp telefonu komórkowego wykonała szwedzka firma Ericsson w 1956. Telefon ważył 40 kilogramów, a kształtem przypominał walizkę podróżną. Instalacja takiego urządzenia w samochodzie, kosztowała tyle ile sam samochód. 

9. Bezpieczne zapałki

Brzmi niewinnie, ale säkerhetständstickan – czyli bezpieczne zapałki – to był wynalazek przełomowy. Zanim do swoich prac przystąpił Gustaf Erik Pasch zapałki wykonane były z białego fosforu, który nie dość, że jest silnie toksyczny to jeszcze może bardzo łatwo wzniecić duży i niekontrolowany ogień. Wspomniany Gustaf Erik Pasch, szwedzki wynalazca i profesor chemii w Instytucie Karolinska, wpadł na to, by w produkcji zapałek zamienić biały fosfor na czerwony fosfor.

10. Klucz szwedzki

To narzędzie znajdzie się zapewne w większości przyborników w waszych domach. Możecie być zdziwieni, że klucz szwedzki pochodzi… Ze Szwecji! Ten rodzaj klucza nastawnego został opatentowany w 1888 roku przez Szweda, Johana Pettera Johanssona. Budowa i działanie klucza szwedzkiego pozwala na wykorzystanie go w szczególności przy pracach hydraulicznych. Zakres rozwartości szczęk regulowany jest płynnie. Johansson nadał mu nazwę „żelazna ręka”.

11. Hövding

Najbezpieczniejszy “kask” rowerowy na świecie, polecany szczególnie rowerzystom poruszającym się po mieście. Kask został ubrany w cudzysłowów, bo Hövding to coś więcej niż ochrona przed uderzeniem w głowę. Noszony jest jak kołnierz, który przy wypadku otwiera się w formie poduszki powietrznej, chroniącej głowę i kark. Z resztą, zobaczcie sami ten film.

12. The Better Shelter

The Better Shelter, czyli “lepsze schronienie” to niskie w kosztach ale długo wystarczalne rozwiązanie, które z powodzeniem może pełnić funkcję tymczasowych (i długoterminowych) domów. Szczególnie jest ważne dla tych regionów świata, które ogarnięte są wojną, której konsekwencją są migracje ludności. Schronienie zapewnia podstawowe funkcje ważne dla osób w potrzebie, z bezpieczeństwem na czele. Modułowa konstrukcja schroniska pozwala na zmianę i adaptację do różnych obszarów użytkowania, co czyni go wszechstronnym  schronieniem, które wykorzystują organizacje humanitarne.

 

 

13. Szwedzkie wynalazki: pierwsza mysz komputerowa, kolorowa grafika komputerowa i rozwój systemu GPS

Te wszystkie epokowe wynalazki należą do jednej tęgiej głowy – Szweda, Håkana Lansa. Poza opracowaniem wczesnej myszy komputerowej i kolorowej grafiki komputerowej, Lans zrewolucjonizował przemysł morski i lotniczy swoim wynalazkiem łącza danych STDMA. Było to ogromnym ulepszeniem w stosunku do ówczesnego radaru. Kiedy Lans poznał w 1981 roku amerykański Global Positioning System (GPS) wpadł na pomysł jak wysłać informacje zawarte w informacji GPS do samolotu, jeśli piloci między sobą będą udostępniać swoje dokładne trójwymiarowe położenie. To był przełom dla rozwoju tej technologii.

 

14. Skala Celsjusza

Skala, którą posługujecie się na co dzień do opisywania temperatury, nazwano na cześć Szweda, Andersa Celsiusa. Swój pierwszy termometr rtęciowy Anders zbudował w 1742 roku. Aby w ogóle prowadzić pomiary musiał przyjąć jakąś skalę. Wówczas zaproponował coś, co jest zupełna odwrotnością tego, z czego korzystamy dziś.  Za zero przyjął temperaturę wrzenia wody (obecnie zerem jest temperatura jej krzepnięcia), a jako sto stopni wybrał temperaturę jej zamarzania (współcześnie za 100 przyjęto punkt wrzenia wody w ciśnieniu atmosferycznym). Obrazowo dla Celsiusa temperatura pokojowa wynosiła… 80*C. Dopiero później naukowcy doszli do wniosku, że lepiej połączyć wzrost liczby stopni z procesem ocieplania, jednak nazwa pozostała!

Znasz już szwedzkie wynalazki. Nie wiesz, czy warto odwiedzić Szwecję?

49 powodów, dla których warto odwiedzić Szwecję

Dodaj komentarz