Typiskt svenskt – robią to Szwedzi, dziwi się cały świat

Czy jest ktoś, kto nie lubi tematu typiskt svenskt, czyli typowo szwedzkich cech, przywar, zwyczajów i smaków? Dziś ruszymy w podróż do dalekich krain dziwactw. Co robią Szwecji, a zadziwia to resztę świata?

Nad tekstem o typiskt svenskt pracowałam razem z Magdą Kostrzewską, lektorką  w szkole języka szwedzkiego Dalarna. Magda wychowała się w Szwecji i – krótko mówiąc – ma czasem problemy adaptacyjne i społeczne, jeśli chodzi o życie w naszym pięknym kraju. Ostatnio napisała do mnie: Aldona, pomóż mi, co mam zrobić? Wygrałam kilka rzeczy w konkursie, otworzyłam paczkę i brakowało tego, na czym mi w sumie najbardziej zależało. Czy mogę do nich napisać, zwrócić uwagę? Tylko jak to zrobić, żeby ich nie urazić? Czujecie tę różnicę w mentalności Polaków i Szwedów? Ruszajmy więc!

typiskt svenskt - ile masz w sobie ze Szweda?
Ciekawe, ile skreślisz okienek w tym bingo?

1. Typiskt svenskt: Nie cierpisz niezapowiedzianych wizyt

Szwedzi nie wpadają na spontaniczne pomysły: o, byłam akurat pod twoim mieszkaniem, więc postanowiłam wpaść! Ba, nawet u rodziców należy zapowiedzieć wizytę i uprzedzić, czy wprosimy się na obiad, czy wystarczy jedynie herbatka i ciasto. Rozmawiałam o tym z Zosią Jagiełło-Lindström. Możecie o tym posłuchać w filmie na YouTube pod tytułem: Polsko-szwedzki szok kulturowy.

2. Przed wyjściem z domu upewniasz się przez wizjer, że nikogo nie ma na korytarzu

Nie ma nic gorszego, niż wpaść na swojego sąsiada z naprzeciwka w korytarzu! Jeszcze zechce rozmawiać, o coś zapytać? O co ja mam go pytać, nic o nim nie wiem! Może brzmi to dość żartobliwie, ale to wszystko prawda – Szwedzi nie cierpią spontanicznych (czyt. pkt. 1) spotkań, podczas których mogą się ośmieszyć, coś głupiego palnąć, czy po prostu czuć się niekomfortowo, bo ktoś ich zaskoczył. Opowiedział o tym więcej Martin Arvebro w rozmowie pt. “Zapytaj Szweda“.

3. Drzwi windy otwierają się, w niej ktoś już jest. Zaznacz poprawną odpowiedź: a) uciekasz b) udajesz, że coś zafascynowało cię w ścianie i nie wsiadasz

Idziemy o zakład, że dzieje się to w większości przypadków. Jeśli Szwed czeka na windę i niespodziewanie ktoś stanie obok niego – istnieje duże ryzyko, że chce wsiąść do tej samej windy. Szybciutko sobie przypomni, że coś zostawił w domu, albo że miał wybierać schody – nie windę. Tak dla zdrowia. Jeśli jednak w wyczekiwanej windzie ktoś już jest i tak znajdzie się tysiąc powodów, dla których nie wejdzie do środka.

4. Nigdy nie siadasz obok kogoś obcego w metrze

Jeśli widzisz kogoś, kto siedzi samotnie na podwójnym siedzeniu i gapi się nostalgicznie w okno, na pewno nie jest to sygnał, żebyś usiadł obok. Niektórzy też, dla stuprocentowej pewności, stawiają na pustym siedzeniu obok swoją torbę czy torebkę. Pamiętaj, social distancing był w Szwecji popularny zanim to stało się modne!

5. Nie widzisz nic dziwnego w jedzeniu włosów księdza

Prästens hår, czyli włosy księdza, to jedna z form, w jakich przygotowuje się bułeczki szafranowe – lussekatter – na dzień świętej Łucji. Dziwne i śmieszne nazwy potraw to też jest typiskt svenskt. Flygande Jacob (latający Kuba), skomakarlåda (pudełko szewca), sotare (kominiarz), änglamat (jedzenie anioła), kolbullar (węgielne kuleczki, klopsiki). Jest tego dużo więcej!

Włosy księdza przed upieczeniem. Źródło: land.se

6. Ściągasz buty zaraz po przejściu przez próg

Wejście do czyjegoś domu w butach jest niezłą wpadką! Zawsze zdejmuj je zaraz po przekroczeniu progu mieszkania! Dobrze się rozejrzyj, bo jest też duża szansa, że jest specjalne miejsce na buty.

7.  Zawsze ustawiasz się w kolejce. Nawet do wejścia do autobusu

Stanie w kolejkach to bardzo szwedzka rzecz. A jeszcze bardziej szwedzka – stanie w kolejce cierpliwie! Tę cierpliwość szczególnie widać 31 grudnia po godzinie 12:00, gdy przed sylwestrem zbliża się zamknięcie Systembolaget (tak, naprawdę System jest zamykany w Sylwestra o godzinie 15!!!) i przed wejściem do alkoholowych butików ustawiają się kilometrowe kolejki.

8. Bingo, planszówki, quizy to najlepszy sposób na imprezę

Najlepsza domówka to taka, w której siadamy z piwkiem przy stole i całą noc gramy w planszówki. Jakie są najpopularniejsze planszówki (brädspel)? Są to m.in.: Monopol, Kalaha, Den försvunna diamanten, Sänka skepp czy Risk. A Ty w jakie grasz planszówki?

9. Kanapka z serem żółtym i dżemem to nic dziwnego

Kanapka z żółtym serem i dżemem nie jest czymś, co wzbudza tutaj jakiekolwiek emocje, jak w Polsce fakt jedzenia jajecznicy z keczupem. Tutaj to norma!

10. Lubisz smak lukrecji. Również w połączeniu z solą.

Niektórzy uznają to za dziwactwo, że Szwedzi pochłaniają lukrecjowe cukierki i czekoladę nafaszerowane lukrecją. To nic, jeśli pomyślisz o popularnych cukierkach Djungelvrål – małych, lukrecjowych kawałkach, obtoczonych w soli.

11. Masz specjalny haczyk na klucze – nie lubisz jak leżą na stole

Jednym z nietypowych szwedzkich przesądów jest to, że klucze położone na stole przynoszą pecha. Dlatego w sporej części szwedzkich domów znajdują się obok drzwi wejściowych specjalne haczyki na ścianach – to tam odwieszasz klucze!

12. Uważasz, że nie ma złej pogody, są tylko złe ubrania

Det finns inget dåligt väder, bara dåliga kläder, czyli nie ma złej pogody, są tylko złe ubrania. To jedna z życiowych, szwedzkich prawd. Widok przydeszkolaków radośnie hasających po kałużach też nie jest niczym dziwnym. Przebywanie na świeżym powietrzu jest dla szwedzkich dzieci na tyle ważne, że pogoda nie ma tu nadrzędnego znaczenia. Tylko kataklizm by ich powstrzymał przed wyjściem na podwórko, choćby na godzinę.

13. Kochasz mięsne (lub ostatecznie wegetariańskie) klopsy

Klopsiki to kolejna, niezwykle ważna i szwedzka rzecz. Klopsy je się na święta i od święta. Na szkolnych stołówkach można je znaleźć zawsze, tak jak i na Wigilijnym stole. Tak. klopsy mięsne podaje się na Boże Narodzenie w Szwecji.

14. Nigdy się nie przechwalasz

Prawo Jantego mówi wyraźnie: nie myśl, że jesteś lepszy od innych! Przekłada się to na życie typowego Szweda. Szwedzi nie mówią o swoich wysokich zarobkach czy wielkich osiągnięciach. Po co? Można kogoś tym urazić. Przechwałki zachowują na poranne spotkanie z lustrem i szczoteczką do zębów!

Nawet drogie samochody trzymają w garażu. Nie jeżdżą nimi, nie chwalą się. Zajrzyj do najdroższej szwedzkiej dzielnicy:

15. Wejście kompletnie nago do sauny nie robi na mnie wrażenia

Szwedzkie granice przyzwoitości w kwestii nagości i seksu są przesunięte znacznie… No dobra, o lata świetlne od nas, Polaków. Czasem otwartość w rozmowie na temat seksu może wprawić naszych rodaków w osłupienie. Tak samo jak nagość – wejście do sauny w kostiumie kąpielowym to niezła żenada, pamiętaj o tym!

16. Myślisz, że jestem od ciebie słabsza i dlatego chcesz ustąpić mi miejsca?

To najprawdziwsze zdanie, które wykrzyczała do mnie go kolegi Polaka ciężarna Szwedka w sztokholmskim metrze. Uważajcie, bo niektórzy reagują naprawdę negatywnie na chęć pomocy, nawet starsi ludzie. Ale jest na to sposób, by polska waleczna godność była usatysfakcjonowana. Jeśli widzisz starszą/ciężarną osobę to po prostu wstań i odejdź – nie będzie tego momentu zakłopotana, że ustępujesz miejsce, a dusza twa i honor spokojne będą.

17. Masz łódkę

Wymarzony weekend typowego Szweda? Wyjazd na wieś do letniej stugi i spędzenie dnia na łódce po środku jeziora. Wiele osób uważa łódkę za istotny element majątku.

18. Większość twoich przyjaciół znasz od dziecka

Mówi się, że Szwedzi ciężko nawiązują nowe znajomości, choć warto na sprawę spojrzeć od innej strony – oni niezwykle silnie przywiązują się do przyjaciół, lubią przyjaźnie podtrzymywać i pielęgnować latami. Dlatego najlepszy przyjaciel Szweda prawdopodobnie jest kumplem z podstawówki.

19. Jesienne i zimowe piątki spędzasz w dresie przed tv.

Wiesz najlepiej, jak najlepiej wyluzować się po tygodniu pracy! Widzisz siebie w dresiku, z lampką wina, czymś smacznym do przekąszenia i kimś bliskim do towarzystwa. Tak, taki piątek to nic innego jak  fredagsmys!

Fredagsmys, czyli szwedzki sposób na piątek

20. Masz świeczki i świecie w tysiącach kolorów i kształtów

…na każdą okazję! Ten punkt ściśle związany jest z fredagsmys. Szwedzi uwielbiają, kiedy jest mysig, nie tylko w piątek. Jeśli lubisz rozpalać świeczki do obiadu lub kiedy wpadną znajomi na kolację – masz w sobie dużo północnego ciepła!

21. Nie uważasz jazdy rowerem zimą za coś dziwnego

Widok rowerzysty walczącego z naporem wiatru i śniegu, przemierzającego w pośpiechu zaspy, by tylko nie spóźnić się do pracy nie brzmi polsko, prawda? Szwedzi natomiast rowerami jeżdżą cały rok!

22. Jedzenie w tubce to codzienność

Kolejnym typiskt svenskt jedzeniem jest zamykanie jedzenia w metalowej tubce. Ale nie jest to też tylko typowa cecha wszystkich krajów skandynawskich.  W szwedzkich supermarketach są całe stoiska z takimi tubkami – zwykle są to topione serki z różnymi dodatkami, na przykład krewetkami (räkor) czy rakami (kräftor), ale też smaki nietypowe jak na tubkę – gruszka z serem pleśniowym chorizo czy salami. Najbardziej popularne tubki pochodzą z norweskich hal produkcyjnych firmy Kavli.

 

23. Nie dziwi Cię widok taty z wózkiem dziecięcym – fenomen lattepappa

Równouprawnienie w Szwecji dotyczy również urlopu wychowawczego. Coraz więcej ojców aktywnie włącza się w opiekę nad nowonarodzonymi dziećmi, a liczba ojców na urlopie wychowawczym stale rośnie. Według statystyk w 1974 roku to mamy wzięły 99,5% wszystkich możliwych dni wolnych od pracy na urlop rodzicielski, a ojcowie jedynie 0,5%. Ale w 2016 roku szala przeważyła się znacznie, bo wówczas 75% mam wzięło föräldrapenning, a ojcowie 25%. W 2019 roku już 30% ojców było na urlopach wychowawczych.

24. Piłeś już kawę? Ah, to już szósta!

Kawa, zaraz po wodzie, jest najczęściej pitym napojem na świecie. Każdego dnia na całym świecie wypija się około trzech miliardów filiżanek kawy. We Włoszech rocznie wypija się 4,5 kg kawy na mieszkańca, ale to Finlandia jest krajem, który pije jej najwięcej: około 10 kg na osobę; Drugie miejsce zajmuje Szwecja z około 9 kg na osobę – będzie to nieco ponad… 3 filiżanki dziennie na jednego człowieka. Ale pamiętajmy, że to statystyka i są ludzie, którzy nie piją kawy wcale. Dlatego te sześć filiżanek nie brzmi jakoś nieprawdopodobnie.

25. Leży jeszcze śnieg? Nieważne, dawaj tego grilla!

Absolutnie najlepszą rzeczą na świecie jest wiosenny grill na łonie natury. Co z tego, że gdzieniegdzie leży jeszcze śnieg – ważne, że dni są dłuższe i cieplejsze. Pierwszym dniem w roku, w którym wystawiane są grille jest Noc Walpurgii.

Noc Walpurgii

26. Wolisz się przytulić na powitanie niż dać buziaka w policzek

Częstą wpadką ze strony Polaków jest to, że na powitanie rwą się z buziakami. Skoro Szwed zmierza w naszym, kierunku otwierając swe ramiona, to przecież musi oznaczać soczystego buziaka w policzek, tak jak to my mamy w zwyczaju. Tymczasem ofiarując mu tego buziaka wprowadzimy jedynie tę osobę w zakłopotanie. Szwedzi bowiem na przywitanie przytulają się. Bez buziaków.

27. Przyczepiasz wściekłe karteczki

Jeśli Cię ktoś wkurzy, nie pójdziesz zrobić awantury – przykleisz karteczkę, na przykład na korytarzu, na której napiszesz co cię boli. Nie podpiszesz się. Karteczki te to arga lappen. Przeczytajcie o nich w Språktidningen.

28. Nigdy nie zjesz ostatniego ciastka w “fikarumie”

Ani w trakcie imprezy, ani w pomieszczeniu socjalnym w pracy, ani nigdzie indziej (kiedy ktoś patrzy) nie chwycisz ostatniej bułki czy ciastka. Prędzej oderwiesz sobie kawałeczek, ale na pewni nie zjesz całej. Nie chcesz być tym, kto “zjadł ostatnie ciastko”.

29. Nigdy nie powiesz NIE, zanim nie nie wytłumaczysz

Jeśli umiesz powiedzieć “tak”, które tak naprawdę oznacza “nie” – jesteś w Tobie coś bardzo szwedzkiego. Szwedzi nie lubią bezpośrednio odmawiać, dlatego wyszukują wielu sposobów na to, jak powiedzieć “nie”, by kogoś nie urazić. A już prawdziwym hitem jest “nä”, które może wyrazić tysiąc różnych rzeczy. Poczytajcie na blogu szkoły języka szwedzkiego Dalarna o sposobach, by po szwedzku powiedzieć tak lub nie.

30. Smakuje Ci akvavit

Częstym (czy wręcz nieodłącznym) elementem takich świąt jak Midsommar czy Boże Narodzenie jest alkohol. Wśród niezwykle popularnych mocnych alkoholi jest właśnie akvavit, czyli ziołowa wódka na bazie kminku zwyczajnego czy kminu rzymskiego. Dla polskiego podniebienia może to być szok kulturowy!

31. Rozmowy o pogodzie są ważne. Tak jak prognoza pogody!

Podobno Szwedzi narzekają na pogodę bardziej, niż Polacy (dacie wiarę?!). Zimą jest za zimno, a latem za gorąco. Prognozy pogody w programach radiowych i telewizyjnych to poważna sprawa. Trzeba prześledzić absolutnie każdy region. Szwedzi, podobnie jak Brytyjczycy, urządzają sobie small talki o pogodzie. “Ale dziś ciepło” to zawsze dobry przełamywacz lodów!

32. Nie zwrócę Ci uwagi, by Cię nie urazić

Ten temat wielokrotnie był poruszany w facebookowej grupie entuzjastów szwedzkieg0 – Język szwedzki. Ludzie mieszkają w Szwecji wiele lat i pewnego dnia orientują się, że… cały czas źle wymawiali imię swojej sąsiadki, ale ona nigdy, przenigdy nie zwróciła im na to uwagi. Uśmiechała się tylko szczerze i serdecznie. Albo źle wymawiali jakieś słówko i nikt nie powiedział im o tym, nikt nie sprowadził na dobry, językowy tor. W ten sposób można przecież kogoś urazić!

33. Na koniec polecajka. Po więcej typiskt svenskt zajrzyj do Magdy!

Magda nie tylko jest lektorką w szkole języka szwedzkiego Dalarna, ale również prowadzi swoją stronę na Instagramie i Facebooku!

LAGOM – nauka szwedzkiego:

Jedna myśl na temat “Typiskt svenskt – robią to Szwedzi, dziwi się cały świat

Dodaj komentarz